Hoe Jungiaanse psychologie en systemisch werk samenkomen
en waar Systemische Heelkunde haar oorsprong vindt
Soms ontstaat iets niet uit één bron, maar uit twee rivieren die elkaar ontmoeten. Je kunt ze apart bewonderen, maar op de plek waar ze samenvloeien verandert het landschap. Voor mij is dat precies wat er gebeurt wanneer Jungiaanse psychologie en systemisch werk elkaar raken
auteur: Jeannette van Kuik
Ik heb jarenlang gevoed mogen worden door beide stromingen. Aan de ene kant via Karen Hamaker: haar opleiding in Jungiaanse psychologie, mythologie en tarot bij Asfaloth Stichting Odrerir. Een taal van symbolen, beelden en archetypen, waarin de psyche niet alleen verklaard wordt, maar ook wordt ervaren. Aan de andere kant via het systemische veld: meerdere opleidingen bij het Hellinger Instituut én een vijfdaagse training waarin ik Bert Hellinger zelf heb mogen meemaken. De eenvoud. De scherpte. De ordening die voelbaar wordt zodra je niet meer om de werkelijkheid heen beweegt.
En ergens tussen die twee werelden, tussen psyche en systeem, begon iets zich te vormen dat ik niet alleen kon begrijpen, maar vooral kon herkennen in sessies, in opstellingen, in het leven zelf. Het innerlijke onbewuste en het familiesysteem blijken geen gescheiden werelden. Ze spiegelen elkaar. Ze voeden elkaar. Ze roepen elkaar wakker.
Daar, op die kruising, is Systemische Heelkunde geboren.
Jung: de binnenwereld die in beelden spreekt
Carl Jung keek naar het innerlijke landschap. Hij zag dat een mens niet alleen bestaat uit een “ik” dat keuzes maakt, maar uit lagen: bewuste delen, onbewuste delen, maskers, beschermers, schaduw. En misschien nog belangrijker: de psyche spreekt niet primair in rationele taal, maar in beelden. Dromen, symbolen, mythes en herhalende patronen die je verstand allang kan duiden, terwijl je leven ze toch blijft herhalen.
Dat is waarom mythologie en tarot zo’n natuurlijke brug vormen naar Jung. Niet als truc of voorspelling, maar als spiegel. Als poort naar het onbewuste. Een manier waarop het innerlijk iets kan laten zien zonder dat het meteen vastgezet wordt in verklaringen.
Jung noemt het pad naar heelheid individuatie. Niet beter worden, niet jezelf “fixen”, maar meer jezelf worden. Niet delen wegduwen, maar afgesplitste delen terughalen in bewustzijn. Heel worden, door jezelf in je volle menselijkheid te ontmoeten.
Hellinger: het veld en de ordening van liefde
Bert Hellinger keek naar iets anders en tegelijk naar hetzelfde. Hij keek naar het veld. Naar wat er tussen mensen beweegt en wat door families heen doorwerkt. Loyaliteit, plek, rangorde, de balans in uitwisseling. Het verlangen om erbij te horen, zelfs als dat betekent dat iemand onbewust gaat dragen, compenseren of zichzelf verliest.
Wat mij in systemisch werk steeds raakt, is dat liefde niet alleen dat gevoel van warmte is. Liefde heeft ook ordening. En als die ordening verstoord raakt, gaat het systeem corrigeren. Niet omdat iemand slecht is, maar omdat het leven richting heelheid wil bewegen. Vaak via de meest gevoelige dragers: kinderen, partners, degene die buitengesloten raakt, of degene die altijd maar sterk moet zijn.
In die vijfdaagse training met Hellinger heb ik iets heel lijfelijk geleerd. Hoe weinig woorden soms nodig zijn (hij sprak nauwelijks). Hoe snel een veld kan draaien wanneer iets eindelijk erkend wordt.
En hoe heling vaak niet begint bij analyse, maar bij een eenvoudige waarheid die eindelijk hardop mag bestaan.
De brug: projectie en verstrikking zijn familie van elkaar
En dan begint het interessant te worden, want Jung en Hellinger spiegelen elkaar.
Jung zegt: we projecteren onbewuste delen op de ander. We zien in de ander iets wat in onszelf nog geen plek heeft. We worden geraakt, getriggerd, verliefd, boos, afhankelijk of afwijzend, omdat er iets innerlijks om aandacht vraagt.
Hellinger laat zien: we raken verstrikt in het lot van een ander. We dragen voor ouders. We blijven trouw aan een familiepijn. We herhalen patronen die niet begonnen bij ons, maar wel door ons heen zichtbaar worden.
In de praktijk blijken projectie en verstrikking vaak twee kanten van dezelfde munt. Wat je in je partner niet verdraagt, kan een schaduwdeel zijn dat in jou niet welkom was. En tegelijk kan datzelfde thema een echo zijn van jouw systeem van herkomst. Een vader die niet gezien werd. Een moeder die te veel droeg. Een kind dat onbewust de leegte moest vullen. Dan vallen psyche en familielijn over elkaar heen als twee transparanten. En ineens begrijp je: dit gaat niet alleen over mij of jou. Dit gaat over een beweging die groter is en via mij een plek zoekt.
Systemische Heelkunde: waar psyche en systeem tegelijk gezien worden
Systemische Heelkunde is voor mij niet Jung toevoegen aan opstellingen of systemisch werk psychologiseren. Het is de kunst om beide werkelijkheden tegelijk te eren.
De psyche met haar delen, beschermlagen, archetypen, schaduw en verlangens. Het systeem met zijn ordening, loyaliteiten en het ongeziene dat gezien wil worden.
En in die combinatie ontstaat een specifieke manier van werken. Niet zoeken naar schuld of een beginpunt. Niet het verleden uitpluizen om het uit te leggen. Wel ruimte maken voor de beweging die wil ontstaan wanneer je durft te kijken zonder oordeel.
De kernzin die onder dit alles ligt, is voor mij deze: het verleden nemen zoals het was en het effect in jezelf helen.
Dat klinkt eenvoudig, maar het is een diepe discipline. Het vraagt dat je stopt met vechten tegen wat geweest is. Dat je stopt met het verleden alsnog gelijk geven of ongelijk bewijzen. Dat je erkent wat het met je gedaan heeft, zonder het vast te zetten als identiteit. En dat je, precies daar, het helende werk doet. In je lijf. In je ziel. In je relatie met het leven.
Soms is de beweging systemisch: iemand terugzetten op de juiste plek, een buitengeslotene erkennen, een orde herstellen. Soms is de beweging psychisch: een innerlijk deel ontmoeten dat al jaren op de wacht zit bij oude pijn. En heel vaak is het allebei tegelijk. Het veld laat zien wat uit plek is. De psyche laat voelen welk innerlijk deel daar al jaren voor werkt. En jij houdt het midden vast, zodat het leven zijn werk kan doen.
De oorsprong als dubbele bedding
Als ik terugkijk, zie ik dat mijn bedding altijd dubbel is geweest. Aan de ene kant de bedding van beelden, archetypen en innerlijk weten, gevoed door Karen Hamaker en haar opleiding en werk binnen Asfaloth Stichting Odrerir. Aan de andere kant de bedding van het systemische veld, gevoed door onder andere het Hellinger Instituut en door het directe leren in aanwezigheid van Bert Hellinger.
Systemische Heelkunde komt voort uit die dubbele bedding. Het is de plek waar de ziel taal krijgt en het systeem een nieuwe ordening. Waar heling niet betekent dat het verleden verdwijnt, maar dat het verleden zijn plek krijgt. Niet als last die je blijft dragen, maar als waarheid die je kunt nemen. En waar jij, precies daardoor, vrijer wordt om jouw leven te leven.
Een uitnodiging tot slot
Na jaren zelf oefenen, opstellingen begeleiden, psychologische en systemische sessies aanbieden en vooral veel innerlijk werk, hebben mijn man en ik samen in 2022 de opleiding Systemische Heelkunde vormgegeven. En sindsdien bieden we haar aan, jaar na jaar. Vooral omdat we merkten dat ons hart steeds weer naar dezelfde plek werd geroepen.
De plek waar het innerlijk landschap van de psyche en het grotere veld van het systeem elkaar ontmoeten.
Waar het niet alleen gaat over begrijpen, maar over ervaren.
Waar het niet gaat over repareren, maar over erkennen, integreren en weer op de juiste plek laten komen.
Systemische Heelkunde is ontstaan uit het verlangen om mensen te begeleiden in een beweging die tegelijk klein en groots is:
het verleden nemen zoals het was en tegelijkertijd het effect in jezelf helen. De ander begeleiden op zijn weg naar individuatie. Met de heling als olievlek voor een familiesysteem.
Dat betekent niet dat we het verleden goedpraten. Het betekent dat we stoppen met vechten tegen wat geweest is. Dat we leren kijken zonder te verharden. Dat we leren voelen zonder te verdrinken. En dat we stap voor stap het leven in onszelf terugbrengen naar de plek waar het weer kan stromen.
In de opleiding werken we met opstellingen, met het lichaam als kompas, met taal die klopt, met stilte die iets opent. We nemen Jungiaanse diepte serieus en we nemen de systemische ordening serieus. En we blijven steeds terugkeren naar hetzelfde uitgangspunt: heling ontstaat wanneer waarheid gezien mag worden en wanneer iemand de bedding heeft om die waarheid ook te dragen.
We blijven deze opleiding geven omdat we in iedere groep opnieuw zien wat er gebeurt wanneer mensen hun plek terugvinden. Wanneer de schaduw niet meer bestreden hoeft te worden. Wanneer het systeem niet meer hoeft te schreeuwen via symptomen. Wanneer het leven weer iets zachts krijgt, iets eenvoudigs, iets echts.
Als dit blog iets in jou aanraakt, dan is dat misschien al een teken. Niet dat je meteen iets moet, maar dat er iets in jou luistert. En dat is vaak precies waar het begint.
Reactie plaatsen
Reacties